แนวทางการเลือกอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ให้เหมาะกับลักษณะงานในภาคอุตสาหกรรม

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) ก้าวแรกที่สำคัญที่สุด

ก่อนที่จะทำการจัดซื้อหรือเบิกจ่ายอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลใดๆ ขั้นตอนแรกที่เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.) หรือผู้ควบคุมงานต้องดำเนินการคือ “การประเมินความเสี่ยงในพื้นที่ทำงาน” การเดินสุ่มตรวจหรือคาดเดาเอาเองอาจนำไปสู่การเลือกอุปกรณ์ที่ผิดประเภท ซึ่งนอกจากจะไม่ช่วยป้องกันอันตรายแล้ว ยังอาจเพิ่มความเสี่ยงให้มากขึ้นด้วย ปัจจัยที่ต้องนำมาพิจารณาในการประเมินความเสี่ยง ได้แก่:

• อันตรายทางกายภาพ: มีความเสี่ยงจากวัตถุตกใส่ศีรษะ เศษวัสดุกระเด็นเข้าตา ชิ้นส่วนเครื่องจักรหนีบมือ หรือพื้นผิวที่ลื่นและมีของมีคมหรือไม่
• อันตรายทางเคมี: ผู้ปฏิบัติงานต้องสัมผัสกับสารเคมีที่มีฤทธิ์กัดกร่อน ไอระเหยที่เป็นพิษ ฝุ่นละออง หรือควันไฟหรือไม่
• อันตรายทางไฟฟ้าและความร้อน: มีการทำงานใกล้กับสายไฟแรงสูง ตู้ควบคุมไฟฟ้า หรือเตาหลอมที่มีอุณหภูมิสูงมากน้อยเพียงใด
• อันตรายทางชีวภาพ: ในบางอุตสาหกรรมอาจมีความเสี่ยงจากการสัมผัสเชื้อโรค แบคทีเรีย หรือสารคัดหลั่ง

การเลือก PPE ให้ตรงจุด ตอบโจทย์ทุกส่วนของร่างกาย

เมื่อเราทราบแล้วว่าอันตรายในพื้นที่คืออะไร ขั้นตอนต่อไปคือการจับคู่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลให้ตรงกับความเสี่ยงนั้นๆ โดยแบ่งตามอวัยวะที่ต้องการปกป้อง ดังนี้

1. การปกป้องศีรษะ (Head Protection)

หมวกนิรภัยคืออุปกรณ์พื้นฐานที่สุดในไซต์งาน การเลือกหมวกต้องดูที่ประเภทและคลาสของหมวก หากงานมีความเสี่ยงจากของตกใส่จากด้านบนเพียงอย่างเดียว หมวกนิรภัย Type I อาจเพียงพอ แต่หากมีความเสี่ยงรอบด้านรวมถึงการกระแทกด้านข้าง ควรเลือกหมวก Type II นอกจากนี้หากต้องทำงานเกี่ยวกับไฟฟ้า ต้องระบุให้ชัดเจนว่าต้องการหมวก Class E (ทนแรงดันไฟฟ้าสูง) หรือ Class G (ทนแรงดันไฟฟ้าทั่วไป) ห้ามใช้หมวก Class C ที่มีช่องระบายอากาศและเป็นสื่อนำไฟฟ้าในงานระบบไฟฟ้าเด็ดขาด

2. การปกป้องดวงตาและใบหน้า (Eye and Face Protection)

ดวงตาเป็นอวัยวะที่เปราะบางที่สุด หากงานที่ทำเกี่ยวข้องกับการเจียร ตัด หรือมีเศษฝุ่นกระเด็น ควรใช้แว่นตานิรภัย (Safety Glasses) ที่มีกรอบบังด้านข้าง หากต้องทำงานกับสารเคมีเหลวที่อาจกระเด็นเข้าหน้า ควรเปลี่ยนไปใช้แว่นครอบตา (Chemical Goggles) ที่แนบสนิทไปกับใบหน้า สำหรับงานเชื่อมโลหะ จำเป็นต้องใช้หน้ากากเชื่อมที่สามารถกรองรังสี UV และแสงจ้าได้ตามมาตรฐาน

3. การปกป้องระบบทางเดินหายใจ (Respiratory Protection)

การสูดดมมลพิษเข้าสู่ร่างกายส่งผลเสียในระยะยาว การเลือกหน้ากากต้องดูที่ขนาดของอนุภาค หากเป็นฝุ่นละอองทั่วไป หน้ากากกรองฝุ่นมาตรฐาน N95 หรือ FFP2 อาจเอาอยู่ แต่หากต้องเจอกับไอระเหยของสารเคมี สีพ่น หรือแก๊สพิษ จำเป็นต้องใช้หน้ากากชนิดเปลี่ยนตลับกรอง (Half-mask หรือ Full-face respirator) และต้องเลือกตลับกรองให้ตรงกับประเภทของแก๊สนั้นๆ ด้วย

4. การปกป้องมือและแขน (Hand and Arm Protection)

ถุงมือมีหลากหลายประเภทมาก ถุงมือผ้าธรรมดาไม่สามารถใช้กับงานหน้าเครื่องจักรที่หมุนได้เพราะอาจถูกพันและดึงมือเข้าไป หากทำงานกับของมีคมต้องใช้ถุงมือกันบาด (Cut-resistant gloves) ที่ถักทอด้วยเส้นใยพิเศษ ทำงานกับสารเคมีต้องใช้ถุงมือยางไนไตรหรือนีโอพรีนที่ทนการกัดกร่อน ส่วนงานไฟฟ้าต้องใช้ถุงมือยางฉนวนไฟฟ้าที่ผ่านการทดสอบแรงดันไฟฟ้าร่วมกับถุงมือหนังครอบทับ

5. การปกป้องเท้า (Foot Protection)

รองเท้านิรภัยหรือรองเท้าเซฟตี้ ต้องมีหัวเหล็กหรือหัวคอมโพสิตที่สามารถรับแรงกระแทกจากของหนักตกใส่ได้ หากพื้นที่ทำงานมีตะปูหรือเศษเหล็กแหลมคม พื้นรองเท้าต้องเสริมแผ่นเหล็กกันทะลุ นอกจากนี้ควรพิจารณาคุณสมบัติกันลื่น (Slip-resistant) และคุณสมบัติป้องกันไฟฟ้าสถิต (Antistatic) ตามลักษณะของพื้นโรงงาน

ปัจจัยเสริมที่ทำให้การสวมใส่ PPE ประสบความสำเร็จ

การซื้ออุปกรณ์ราคาแพงไม่ได้การันตีความปลอดภัยเสมอไป หากผู้ปฏิบัติงานไม่ยอมสวมใส่ ดังนั้น ปัจจัยเสริมที่ต้องพิจารณาในการเลือก PPE ได้แก่:

• มาตรฐานการรับรองที่เชื่อถือได้: อุปกรณ์ทุกชิ้นต้องมีสัญลักษณ์รับรองมาตรฐานสากล เช่น ANSI, EN, OSHA, หรือ มอก. เพื่อยืนยันว่าผ่านการทดสอบทางวิศวกรรมมาแล้วจริงๆ
• ความสวมใส่สบายและขนาดที่พอดี: อุปกรณ์เซฟตี้ที่ดีต้องไม่เป็นอุปสรรคต่อการทำงาน หมวกต้องมีสายรัดที่ปรับได้ รองเท้าต้องไม่บีบรัดหน้าเท้า การมีไซส์ที่หลากหลายให้พนักงานเลือกจะช่วยลดความอึดอัดและทำให้พวกเขาอยากสวมใส่อุปกรณ์ตลอดเวลา
• ความเข้ากันได้ของอุปกรณ์ (Compatibility): หากพนักงานต้องใส่ทั้งหมวกนิรภัย แว่นตา และที่ครอบหูลดเสียงพร้อมกัน อุปกรณ์ทั้งสามชิ้นต้องสามารถสวมใส่ร่วมกันได้โดยไม่ดันกันจนหลุด หรือทำให้ประสิทธิภาพการป้องกันของชิ้นใดชิ้นหนึ่งลดลง